eso2112tr — Bilim Bülteni

Yeni ESO gözlemleri kayalık ötegezegenin Venüs’ün yarısı kadar kütleye sahip olduğunu gösteriyor

05 Ağustos 2021

Bir gökbilimciler ekibi ESO’nun Şili’de bulunan Çok Büyük Teleskobu’nu (ESO VLT) kullanarak iç Güneş Sistemi’ni andıran yakın yıldız L 99-59 etrafındaki gezegenlere yeni bir ışık tuttu. Bulgular arasında Venüs’ün kütlesinin yarısı büyüklüğünde — dikey hız yöntemi kullanılarak ölçümü yapılan en küçük gezegen — olan bir okyanus dünyası ile yaşanabilir bölgede olası bir gezegen de yer alıyor.

Yaşanabilir bölgedeki gezegenin yaşam için gerekli ve onu destekleyecek bir atmosferi olabilir,” diyor sonuçları bugün Astronomy & Astrophysics adlı dergide yayımlanan araştırmanın yazarlarından, İspanya, Madrid’teki Astrobiyoloji Merkezi’nde gökbilimci María Rosa Zapatero Osorio.

Sonuçlar Güneş Sistemi dışında Dünya-boyutlarındaki gezegenler üzerinde yaşam arayışı için önemli bir adımı temsil ediyor. Bir ötegezegen üzerindeki biyo-işaretçilerin tespiti atmosferini araştırma yeteneğine bağlı olup, günümüzün büyük teleskopları bu boyutlardaki kayalık gezegenler için gerekli olan çözünürlüğü karşılamak için yeterli değildir. Yıldızı L 98-59 ile anılan yeni araştırılan gezegen sistemi ötegezegen atmosferlerinin gelecekteki gözlemleri için cazip bir hedeftir. Sadece 35 ışık-yılı uzaklıktaki bir yıldızın etrafında dolanmakta olup, Dünya ve Venüs benzeri oldukları bulunan kayalık gezegenlerin yıldızlarına olan uzaklığı ılık olmalarına yetecek kadardır.  

ESO’nun VLT katkısı ile ekip gezegenlerden üçünün iç kısımlarında ya da atmosferlerinde su içerdiği sonucuna varabildi. L 98-59 sisteminde yıldıza en yakın konumdaki iki gezegen muhtemelen kuru, ancak az da olsa su içerebilirken, üçüncü gezegen; kütlesinin %30 kadarı sudan oluşan olan bir okyanus dünyası olabilir.

Bunun da ötesinde, ekip bu gezegen sisteminde daha önceden bilinmeyen “gizli” ötegezegenler de buldu. Yüzeyinde sıvı halde su bulunacak şekilde, yıldıza uygun bir uzaklıktaki bölgede yer alan dördüncü ve şüpheli olarak beşinci gezegeni keşfettiler. “Sistemin yaşanabilir bölgesinde yersel bir gezegenin varlığına dair ipuçlarımız var,” diye açıklıyor yeni çalışmanın yürütücüsü, Portekiz, Porto Üniversitesi’nden Olivier Demangeon.

Sistemde Venüs kütlesinin yarısı kadar olan en içteki gezegeni dikey hız yöntemi kullanarak tespit etmeyi başaran gökbilimcilerin bu çalışması teknik bir eşiğin aşıldığına işaret ediyor. Yörüngesindeki gezegenlerin çekim kuvvetinin yıldız üzerindeki etkilerini ölçen bu yöntemle şimdiye kadarki en hafif gezegenin ölçümü yapılmış oldu.

Ekip L 98-59’u araştırmak için ESO’nun VLT’si üzerinde bulunan ESPRESSO aygıtını kullandı. “ESPRESSO ile mümkün olan hassasiyet ve kararlılık sayesinde bu ölçümleri gerçekleştirebildik,” diyor Zapatero Osorio. “Bu, Güneş Sistemi dışındaki en küçük kütleli gezegenleri ölçebilme yeteneğimizi bir adım öteye taşıdığımızı gösteriyor.

Gökbilimciler L 98-59’un ilk üç gezegenini 2019 yılında NASA’nın Geçiş Yapan Ötegezegenler Tarama Uydusu (TESS) ile tespit ettiler. Geçiş yöntemi denilen tekniği kullanan bu uydu ile yeni gezegenler bulunarak boyutları ölçülebilmektedir — yıldızdan gelen ışık, gezegen geçişi sırasında azalarak gezegenin özellikleri hakkında bilgi vermektedir. Bununla birlikte, ESO’nun La Silla’daki 3.6-metrelik teleskobu üzerindeki ESPRESSO ve HARPS aygıtları ile yapılan dikey hız ölçümleri sayesinde Demangeon ve ekibi bu gezegenlerin kütle ve yarıçap ölçümlerini gerçekleştirebilmiştir. “Bir gezegeni oluşturan maddeleri bilmek istiyorsak, en azından kütlesi ve yarıçapını bilmemiz gerekiyor,” diye açıklıyor Demangeon.

Araştırma ekibi yakında faaliyete geçmesi planlan NASA/ESA/CSA James Webb Uzay Teleskobu (JWST) ile de sistem üzerinde çalışmaya devam etmek isterken, Şili’nin Atacama Çölü’nde inşası süren ve 2027 yılında faaliyete geçmesi planlanan ESO’nun Aşırı Büyük Teleskobu (ELT) da bu gezegenleri araştırmak için uygun tesislerden biri olacaktır. “ELT üzerindeki HIRES aygıtı L 98-59 sistemindeki bazı gezegenlerin atmosferlerini araştırabilme gücüne sahip olacak ve JWST’ye yerden tamamlayıcı görevi üstlenecektir.” diyor Zapatero Osorio.

Bu sistem geleceği ilan ediyor,” diye ekliyor Demangeon. “Bizler, toplum olarak, gökbilimin doğuşundan bu yana yersel gezegenleri takip ediyoruz, şimdi ise yıldızının yaşanabilir bölgesinde bulunan yersel gezegenleri tespit etmeye ve hatta atmosferlerini incelemeye daha yakınız.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma “A warm terrestrial planet with half the mass of Venus transiting a nearby star” başlıklı bir makale olarak Astronomy & Astrophysics adlı dergide yayımlanmak üzere sunulmuştur.

Araştırma ekibinde Olivier D. S. Demangeon (Instituto de Astrofísica e Ciências do Espaço, Universidade do Porto, Portugal [IA/UPorto], Centro de Astrofísica da Universidade do Porto, Portugal [CAUP] and Departamento de Física e Astronomia, Faculdade de Ciências, Universidade do Porto, Portugal [FCUP]), M. R. Zapatero Osorio (Centro de Astrobiología, Madrid, Spain [CSIC-INTA]), Y. Alibert (Physics Institute, University of Bern, Switzerland [Bern]), S. C. C. Barros (IA/UPorto, CAUP and FCUP), V. Adibekyan (IA/UPorto, CAUP and FCUP), H. M. Tabernero (IA/UPorto and CAUP), A. Antoniadis-Karnavas (IA/UPorto & FCUP), J. D. Camacho (IA/UPorto & FCUP), A. Suárez Mascareño (Instituto de Astrofísica de Canarias, Tenerife, Spain [IAC] and Departamento de Astrofísica, Universidad de La Laguna, Tenerife, Spain [ULL]), M. Oshagh (IAC/ULL), G. Micela (INAF – Osservatorio Astronomico di Palermo, Palermo, Italy), S. G. Sousa (IA/UPortol & CAUP), C. Lovis (Observatoire de Genève, Université de Genève, Geneva, Switzerland [UNIGE]), F. A. Pepe (UNIGE), R. Rebolo (IAC/ULL & Consejo Superior de Investigaciones Científicas, Spain), S. Cristiani (INAF – Osservatorio Astronomico di Trieste, Italy [INAF Trieste]), N. C. Santos (IA/UPorto, CAUP and FCUP), R. Allart (Department of Physics and Institute for Research on Exoplanets, Université de Montréal, Canada and UNIGE), C. Allende Prieto (IAC/ULL), D. Bossini (IA/UPorto), F. Bouchy (UNIGE), A. Cabral (Instituto de Astrofísica e Ciências do Espaço, Faculdade de Ciências da Universidade de Lisboa, Portugal [IA/FCUL] and Departamento de Física da Faculdade de Ciências da Universidade de Lisboa, Portugal), M. Damasso (INAF – Osservatorio Astrofisico di Torino, Italy [INAF Torino]), P. Di Marcantonio (INAF Trieste), V. D’Odorico (INAF Trieste & Institute for Fundamental Physics of the Universe, Trieste, Italy [IFPU]), D. Ehrenreich (UNIGE), J. Faria (IA/UPorto, CAUP and FCUP), P. Figueira (European Southern Observatory, Santiago de Chile, Chile [ESO-Chile] and IA/UPorto), R. Génova Santos (IAC/ULL), J. Haldemann (Bern), J. I. González Hernández (IAC/ULL), B. Lavie (UNIGE), J. Lillo-Box (CSIC-INTA), G. Lo Curto (European Southern Observatory, Garching bei München, Germany [ESO]), C. J. A. P. Martins (IA/UPorto and CAUP), D. Mégevand (UNIGE), A. Mehner (ESO-Chile), P. Molaro (INAF Trieste and IFPU), N. J. Nunes (IA/FCUL), E. Pallé (IAC/ULL), L. Pasquini (ESO), E. Poretti (Fundación G. Galilei – INAF Telescopio Nazionale Galileo, La Palma, Spain and INAF – Osservatorio Astronomico di Brera, Italy), A. Sozzetti (INAF Torino), ve S. Udry (UNIGE) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 Üye Ülke: Avusturya, Belçika, Çekya, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere ile ev sahibi Şili ve stratejik ortak Avustralya tarafından desteklenmektedir. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00 (1315)
E-posta: arifscag@gmail.com

Olivier Demangeon
Instituto de Astrofisica e Ciências do Espaço, Faculdade de Ciências, Universidade do Porto
Porto, Portugal
Tel: +351 226 089 855
E-posta: olivier.demangeon@astro.up.pt

María Rosa Zapatero Osorio
Chair of the “Atmospheric Characterisation” working group of the ESPRESSO science team at Centro de Astrobiología (CSIC-INTA)
Madrid, Spain
Tel: +34 9 15 20 64 27
E-posta: mosorio@cab.inta-csic.es

Nuno Santos
Instituto de Astrofisica e Ciências do Espaço, Faculdade de Ciências, Universidade do Porto
Porto, Portugal
E-posta: nuno.santos@astro.up.pt

François Bouchy
Member of the “Transiting planets” working group of the ESPRESSO science team at Université de Genève
Genève, Switzerland
Tel: +41 22 379 24 60
E-posta: Francois.Bouchy@unige.ch

Alejandro Suárez Mascareño
Instituto de Astrofísica de Canarias
Tenerife, Spain
Tel: +34 658 778 954
E-posta: asm@iac.es

Mario Damasso
INAF – Osservatorio Astrofisico di Torino
Turin, Italy
Tel: +39 339 1816786
E-posta: mario.damasso@inaf.it

Pedro Figueira
Astronomer at ESO and Instituto de Astrofísica e Ciências do Espaço, instrument scientist of ESPRESSO
Santiago, Chile
Tel: +56 2 2463 3074
E-posta: pedro.figueira@eso.org

Bárbara Ferreira
ESO Media Manager
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
Cep: +49 151 241 664 00
E-posta: press@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso2112.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso2112tr
Adı:L 98-59
Tür:Milky Way : Star : Circumstellar Material : Planetary System
Facility:Very Large Telescope
Instruments:ESPRESSO
Science data:2021A&A...653A..41D

Görüntüler

Artist’s impression of the L 98-59 planetary system
Artist’s impression of the L 98-59 planetary system
sadece İngilizce
Comparison of the L 98-59 exoplanet system with the inner Solar System
Comparison of the L 98-59 exoplanet system with the inner Solar System
sadece İngilizce

Videolar

A neighbouring planetary system reveals its secrets (ESOcast 242 Light)
A neighbouring planetary system reveals its secrets (ESOcast 242 Light)
sadece İngilizce
Artist’s impression of L 98-59b
Artist’s impression of L 98-59b
sadece İngilizce
Artist’s impression of L 98-59c
Artist’s impression of L 98-59c
sadece İngilizce
Artist’s impression of L 98-59d
Artist’s impression of L 98-59d
sadece İngilizce
A “fly-to” the L 98-59 planetary system
A “fly-to” the L 98-59 planetary system
sadece İngilizce