Komunikat prasowy

Starsza niż Słońce: astronomowie znaleźli nowe wskazówki na temat pochodzenia międzygwiazdowej komety 3I/ATLAS

6 lipca 2026

VLT image of interstellar comet 3I/ATLAS (18 January 2026) (Źródło: ESO/O. Hainaut)

Astronomowie wykorzystali Bardzo Duży Teleskop (VLT), należący do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO), aby szczegółowo zbadać skład 3I/ATLAS, najjaśniejszego spośród znanych obiektu międzygwiazdowych tego rodzaju. W ramach pierwszych obserwacji tego typu dla komety powstałej poza Układem Słonecznym, zmierzyli określone chemiczne odciski palców i odkryli, iż 3I/ATLAS prawdopodobnie pochodzi z obrzeży układu starej gwiazdy. Rzuca to nowe światło na historie formowania się tej komety, wskazują, że może być znacznie starsza niż Słońce.

Międzygwiazdowe komety to lodowe obiekty powstałe wokół gwiazdy innej niż Słońce, które od czasu do czasu zapuszczają się w głąb naszego Układu Słonecznego. To swego rodzaju skamieniałości z procesu powstawania planet, który następował bardzo daleko stąd, jednak my mamy szanse zbadać to znacznie bliżej, mówi astronomka Cyrielle Opitom, badaczka z Uniwersytetu Edynburskiego w Wielkiej Brytanii. Razem z Jeanem Manfroidem i Damienem Hutsemékersem z Uniwersytetu w Liège w Belgii, Opitom kierowała badaniami 3I/ATLAS opublikowanymi dzisiaj w Nature Astronomy.

3I/ATLAS jest trzecim odkrytym międzygwiazdowym obiektem, po 1I/ʻOumuamua oraz 2I/Borisov. Kometę tę dostrzeżono, gdy zbliżała się do Słońca, spędzając wystarczająco dużo czasu w Układzie Słonecznym, aby astronomowie szczegółowo ją zbadali. O ile przypadku dwóch pierwszych międzygwiazdowych obiektów trudno było zmierzyć ich skład – w pierwszym astronomowie nie wykryli gazu, a drugi był zbyt słaby, to dla 3I/ATLAS było inaczej. Dzięki niespotykanej jasności obiektu, Opitom, Manfroid, Hutsemékers i ich zespół byli w stanie dokonać pomiarów stosunków izotopowych: względnych ilości różnych form takiego samego pierwiastka.

Korzystając z instrumentu UVES na teleskopie VLT, należącym do ESO, zespół zmierzył stosunki izotopów węgla i azotu w cząsteczkach cyjanku występujących w gazie wokół komety. Wiadomo, iż ich stosunku są dobrym wskaźnikiem pochodzenia komety, ponieważ są bardzo czułe na warunki fizyczne w środowisku, w którym się formowała oraz nie powinny się mocno zmieniać w trakcie podróży komety przez przestrzeń kosmiczną, naukowiec z Uniwersytetu w Liège, współautor nowych badań. Podobne badania, kierowane przez Martina Cordinera z Goddard Space Flight Center (USA), opublikowane w ubiegłym miesiącu w Nature, znalazły podobne stosunki izotopowe węgla, a także zwiększone poziomy deuteru, zwanego także ciężkim wodorem [1]. Badanie to wykorzystało dane z Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba, wspólnego projektu agencji kosmicznych amerykańskiej, europejskiej i kanadyjskiej.

Ogólnie rzecz biorąc, odkrycia zespołu Opitom wskazują, że kometa prawdopodobnie powstała w zewnętrznych rejonach wokół starej gwiazdy o „małej metaliczności”. Gwiazda o małej zawartość metali to taka, w której jest mało pierwiastków cięższych niż hel. Sądzi się, że takie gwiazdy tworzyły się, że Wszechświat był znacznie młodszy – i mniej bogaty chemicznie – niż obecnie. Zespół badawczy podejrzewa więc, że 3I/ATLAS pochodzi z okolic gwiazdy starszej niż Słońce. 3I/ATLAS to ekscytująca okazja na sprawdzenie składu chemicznego innego systemu planetarnego, takiego który uformował się na długo zanim istniały Słońce i Układ Słoneczny, podkreśla współautorka Rosemary Dorsey, badaczka z Uniwersytetu Helsińskiego w Finlandii. Dowody z badań od różnych zespołów wskazują, że 3I/ATLAS jest ponad dwa razy starsza niż Słońce.

3I/ATLAS oddala się od Słońca i stopniowo staje się coraz słabsza, a jej obserwacje przy pomocy VLT zbliżają się do końca. Nadchodzący teleskop ESO, Ekstremalnie Wielki Teleskop (ELT), pozwoli na podobne pomiary dla przyszłych obiektów międzygwiazdowych, w tym dla słabszych niż 3I/ATLAS. Pole badań obiektów międzygwiazdowych ciągle jest bardzo nowe I tak naprawdę nie wiemy czego się spodziewać. Każdy odkryty przypadek przynosi nowe niespodzianki, podsumowuje Opitom.

Uwagi

[1] Zespół, którym kierował Salazar-Manzano and Paneque-Carreño użył Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), w którym ESO jest partnerem, do zmierzenia wody deuterowanej (albo półciężkiej) w 3I/ATLAS. W tym przypadku również znaleziono podwyższone poziomy tego typu wody w porównaniu do komet Układu Słonecznego.

Więcej informacji

Wyniki badań zaprezentowano w artykule, który ukasż się w Nature Astronomy (doi:10.1038/s41550-026-02921-7).

Skład zespołu badawczego: C. Opitom (Institute for Astronomy, University of Edinburgh, Royal Observatory, Wielka Brytania [Edinburgh]), J. Manfroid (STAR Institute, University of Liège, Belgium [STAR]), D. Hutsemékers (STAR), E. Jehin (STAR), M. M. Knight (Volgenau Department of Physics, United States Naval Academy, Annapolis, MD, USA), K. Aravind (STAR), L. Ferellec (Faculty of Science and Engineering, Northumbria University, Newcastle, Wielka Brytania), D. Bodewits (Physics Department, Edmund C. Leach Science Center, Auburn University, AL, USA), V. V. Guzmán (Instituto de Astrofísica, Pontificia Universidad Católica de Chile, Santiago, Chile), M. Cordiner (Department of Physics, Catholic University of America, Waszyngton, DC, USA and Astrochemistry Laboratory, NASA Goddard Space Flight Center, Greenbelt, MD, USA), R. C. Dorsey (Department of Physics, University of Helsinki, Finlandia), F. La Forgia (Department of Physics and Astronomy, University of Padova, Włochy), M. Lippi (INAF - Osservatorio Astrofisico di Arcetri, Firenze, Włochy), B. P. Murphy (Edinburgh), C. Snodgrass (Edinburgh).

Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) umożliwia naukowcom z całego świata na odkrywanie tajemnic Wszechświata z korzyścią dla nas wszystkich. Projektujemy, budujemy i zarządzamy światowej klasy obserwatoriami naziemnymi – których astronomowie używają do odpowiadania na ciekawe pytania i szerzenia fascynacji astronomią – a także promujemy międzynarodową współpracę w astronomii. Ustanowione w 1962 roku jako organizacja międzynarodowa, ESO jest wspierane przez 16 krajów członkowskich (Austria, Belgia, Czechy, Dania, Finlandia, Francja, Hiszpania, Irlandia, Holandia, Niemcy, Polska, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania oraz Włochy), a także Chile jako kraj gospodarz, oraz Australię jako strategicznego partnera. Siedziba ESO, a także jego centrum popularyzacji nauki i planetarium (ESO Supernova) znajdują się w pobliżu Monachium w Niemczech, natomiast chilijska pustynia Atakama – niesamowite miejsce z wyjątkowymi warunkami do obserwacji nieba – jest domem dla naszych teleskopów. ESO zarządza trzema lokalizacjami obserwacyjnymi w Chile: La Silla, Paranal i Chajnantor. W Paranal ESO posiada teleskop VLT (Very Large Telescope – Bardzo Duży Teleskop) oraz dwa teleskopy do przeglądów nieba. VISTA pracuje w podczerwieni, VLT Survey Telescope w zakresie widzialnym. W Paranal ESO zarządza także południowym obserwatorium CTA (Cherenkov Telescope Array South) – największym na świecie i najbardziej czułym obserwatorium promieniowania gamma. Wspólnie z międzynarodowymi partnerami ESO zarządza także radioteleskopami APEX i ALMA, które są instrumentami do obserwacji nieba w zakresach milimetrowym i submilimetrowym. Na Cerro Armazones, niedaleko Paranal, budujemy „największe oko świata na niebo”, czyli Ekstremalnie Wielki Teleskop (Extremely Large Telescope, ELT). Nasza działalność w Chile jest zarządzana z biur ESO w Santiago, gdzie współpracujemy też z chilijskimi partnerami.

Linki

• Publikacja naukowa
• Film Chasing Starlight of 3I/ATLAS z udziałem Cyrielle Opitom (z grudnia 2025 r.)
• Zdjęcia VLT
• Dowiedz się więcej o Ekstremalnie Wielkim Teleskopie (ELT) na naszej dedykowanej witrynie i w paczce prasowej
• Dla dziennikarzy: subscribe zasubskrybuj, aby otrzymywać w swoim języku nasze komunikaty prasowe z embargo medialnym
• Dla naukowców: jeśli masz ciekawy temat, zgłoś swoje badania

Kontakt

Cyrielle Opitom
School of Physics and Astronomy, University of Edinburgh
Edinburgh, United Kingdom
Tel.: +44 (0)131 668 8350
E-mail: copi@roe.ac.uk

Aravind Krishnakumar
Space sciences, Technologies & Astrophysics Research (STAR) Institute, University of Liège
Liège, Belgium
E-mail: aravind139@gmail.com

Rosemary Dorsey
University of Helsinki
Helsinki, Finland
E-mail: rosemary.dorsey@helsinki.fi

Bárbara Ferreira
ESO Media Manager
Garching bei München, Germany
Tel.: +49 89 3200 6670
Tel. kom.: +49 151 241 664 00
E-mail: press@eso.org

Krzysztof Czart (Kontakt dla mediów Polska)
Sieć Popularyzacji Nauki ESO oraz Urania - Postępy Astronomii
Toruń, Polska
Tel.: +48 513 733 282
E-mail: eson-poland@eso.org

Śledź ESO w mediach społecznościowych