Persbericht

Dode ster en planetaire hemellichamen: astronomen ontdekken schijf van puin die de toekomst van ons zonnestelsel laat zien.

27 oktober 2026

Artist’s impression van de puinschijf rond de witte dwerg J1328-1450 (Credit: ESO/L. Calçada)

Astronomen hebben, met behulp van de Very Large Telescope (VLT) van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO), een bijzondere schijf van puin rond een dode ster ontdekt, die een impressie geeft van wat er in de verre toekomst met ons zonnestelsel zal gebeuren. Anders dan bij eerder ontdekte voorbeelden is het puin – de overblijfselen van planeten die ooit rond de ster draaiden – verdeeld over twee gordels die duidelijk van elkaar gescheiden zijn. Het lijkt erop dat de schijf het overblijfsel is van twee planetaire hemellichamen – waarvan er één mogelijk zo groot was als Pluto – die de dood van hun moederster hebben doorstaan.

‘We weten al een tijdje dat planeten de transformatie van de ster waar ze omheen draaien kunnen overleven, maar dit is het eerste voorbeeld van een ingewikkeld stelsel met een dubbele puinschijf en mogelijk twee overgebleven planetesimalen’, zegt Nicola Gentille Fusillo, astronoom aan de Università degli Studi di Trieste in Italië en hoofdauteur van de studie die vandaag in Nature Astronomy is gepubliceerd. De centrale ster van dit stelsel is de witte dwerg J1328−1450: de compacte, uitgebrande kern die achterblijft wanneer een zonachtige ster al zijn brandstof heeft verbruikt.

Wanneer sterren zoals de zon de eindfase van hun leven bereiken, zwellen ze op en stoten ze hun buitenste lagen af. Daarbij slokken ze nabijgelegen planeten op en vernietigen deze. De resterende rotsachtige hemellichamen kunnen uit elkaar vallen en zo een schijf vormen rond de centrale dode ster. De schijf rond J1328−1450 verschilt echter sterk van de schijven die rond andere dode sterren zijn waargenomen: rond de centrale ster is niet één ring van verdampte planetaire brokstukken te zien, maar een tweetal concentrische ringen.

‘De structuur die we in dit stelsel waarnemen, is bijzonder intrigerend omdat de beide ringen opmerkelijk stabiel zijn en door een opening van elkaar gescheiden blijven’, zegt medeauteur Felipe Lagos-Vilches, astronoom aan de Universiteit van Warwick in het Verenigd Koninkrijk en aan de Universidad Técnica Federico Santa María in Chili. ‘Het stelsel biedt een kijkje in het chaotische proces waarbij een planetenstelsel ten onder gaat, en het suggereert dat dode sterren schijfstructuren kunnen hebben die veel complexer zijn dan eerder werd aangenomen’, voegt Gentile Fusillo, die eveneens verbonden is aan het INAF-Astronomisch Observatorium van Triëst, daar aan toe.

Volgens het team wordt deze complexe dubbele structuur waarschijnlijk in stand gehouden door twee resterende planeetachtige hemellichamen, die in afzonderlijke banen draaien. Zij schatten dat het hemellichaam in de binnenste ring ongeveer zo groot is als een planetoïde (enkele kilometers), terwijl het hemellichaam in de buitenste ring zo groot zou kunnen zijn als Pluto of zelfs als onze maan.

Alle bekende puinschijven rond witte dwergen vertonen dezelfde signatuur, die wijst op de aanwezigheid van één enkele, vlakke, draaiende schijf. Maar uit de nieuwe waarnemingen, uitgevoerd met het X-Shooter-instrument van de VLT van ESO in de Atacama-woestijn in Chili, blijkt dat het J1328−1450-systeem volledig afwijkt van dit patroon en in plaats daarvan de unieke kenmerken van een dubble schijf vertoont.

Uit de waarnemingen blijkt ook dat elementen zoals calcium, zuurstof, magnesium en ijzer in de schijf aanwezig zijn, wat wijst op een samenstelling die vergelijkbaar is met die van het rotsachtige planetaire materiaal in ons eigen zonnestelsel. Bovendien wijzen de gegevens erop dat de twee ringen in de schijf nogal in samenstelling verschillen: de binnenste ring is rijk aan magnesiumgas, terwijl de buitenste ring daar grotendeels van verstoken is. Dit suggereert dat de planetesimalen waaruit de ringen zijn opgebouwd afkomstig zijn van twee planeten met verschillende samenstellingen. Een andere verklaring is dat zij overblijfselen zijn van verschillende delen van één en hetzelfde hemellichaam, zoals de korst en de kern van een planeet.

Mogelijk staat ons zonnestelsel een vergelijkbaar einde te wachten, omdat onze zon in de verre toekomst een witte dwerg zal worden – een proces waarbij de aarde wellicht wordt vernietigd. ‘Het stelsel biedt daarom een opmerkelijke blik op hoe de toekomst van planetenstelsels zoals het onze eruit zouden kunnen zien’, concludeert Lagos-Vilches.

Meer informatie

De resultaten van dit onderzoek zijn te vinden in een artikel dat in Nature Astronomy verschijnt (doi: 10.1038/s41550-026-03004-3)

Het onderzoeksteam bestaat uit Nicola Pietro Gentile Fusillo (Dipartimento di Fisica, Universita‘ di Trieste en INAF-Osservatorio Astronomico di Trieste, Italië), Felipe Lagos-Vilches (Department of Physics, University of Warwick, VK en Departamento de Física, Universidad Técnica Federico Santa María, Chili), Boris T. Gänsicke (Department of Physics and Centre for Exoplanets and Habitability, University of Warwick, VK), Christopher J. Manser (Department of Physics, Astrophysics Group, Imperial College London, VK), Detlev Koester (Institut für Theoretische Physik und Astrophysik, Universiteit van Kiel, Duitsland).

De Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) stelt wetenschappers van over de hele wereld in staat om de geheimen van het heelal te ontdekken, ten bate van iedereen. Wij ontwerpen, bouwen en exploiteren observatoria van wereldklasse die door astronomen worden gebruikt om spannende vragen te beantwoorden en de fascinatie voor astronomie te verspreiden, en bevorderen internationale samenwerking op het gebied van de astronomie. ESO, in 1962 opgericht als intergouvernementele organisatie, wordt inmiddels gedragen door 16 lidstaten (België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, lerland, Italië, Nederland. Oostenrijk, Polen, Portugal, Spanje, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland) en door het gastland Chili, met Australië als strategische partner. Het hoofdkwartier van de ESO en haar bezoekerscentrum en planetarium, de ESO Supernova, zijn gevestigd nabij München in Duitsland, maar onze telescopen staan opgesteld in de Chileense Atacama-woestijn - een prachtige plek met unieke omstandigheden voor het doen van hemelwaarnemingen. ESO exploiteert drie waarnemingslocaties: La Silla, Paranal en Chajnantor. Op Paranal staan ESO's Very Large Telescope en Very Large Telescope Interferometer, evenals surveytelescopen zoals VISTA. Ook zal ESO op Paranal de Cherenkov Telescope Array South huisvesten en exploiteren -'s werelds grootste en gevoeligste observatorium van gammastraling. Samen met internationale partners beheert ESO APEX en ALMA op Chajnantor, twee faciliteiten die de hemel waarnemen in het millimeter- en submillimetergebied. Op Cerro Armazones, nabij Paranal, bouwen wij 'het grootste oog ter wereld' - ESO's Extremely Large Telescope. Vanuit onze kantoren in Santiago, Chili, ondersteunen wij onze activiteiten in het gastland en werken wij samen met Chileense partners en de Chileense samenleving.

Links

• Onderzoeksartikel
• Foto's van de VLT
• Voor journalisten: abonneer je op persberichten onder embargo in je eigen taal
• Voor wetenschappers: Heb je een verhaal? promoot je onderzoek

Contact

Nicola Pietro Gentile Fusillo
University of Trieste and INAF-Astronomical Observatory of Trieste
Trieste, Italy
Tel: +39 403199156
E-mail: nicola.gentilefusillo@gmail.com, nicolapietro.gentilefusillo@units.it

Felipe Esteban Lagos Vilches
Universidad Técnica Federico Santamaria
Valparaiso, Chile
E-mail: felipe.lagos.vilches@gmail.com

Bárbara Ferreira
ESO Media Manager
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
Mobiel: +49 151 241 664 00
E-mail: press@eso.org

Marieke Baan (Perscontact Nederland)
ESO Science Outreach Network en NOVA Informatie Centrum
Tel: +31(0)20-5257480
E-mail: eson-netherlands@eso.org

Connect with ESO on social media