Persbericht

Ouder dan de zon: astronoom ontdekt nieuwe aanwijzingen over de oorsprong van interstellaire komeet 3I/ATLAS

6 juli 2026

VLT-opname van interstellaire komeet 3I/ATLAS (18 januari 2026) (Credit: ESO/O. Hainaut)

Astronomen hebben de Very Large Telescope van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) gebruikt om de samenstelling van 3I/ATLAS – het helderste interstellaire object dat ooit is waargenomen – nauwkeurig te onderzoeken. Door specifieke chemische ‘vingerafdrukken’ te meten – de eerste waarnemingen van dit type voor een komeet die buiten ons zonnestelsel is ontstaan – hebben ze ontdekt dat 3I/ATLAS waarschijnlijk is ontstaan in het buitengebied van een oud stersysteem. De bevindingen werpen nieuw licht op de ontstaansgeschiedenis van deze komeet en kunnen erop wijzen dat hij veel ouder is dan de zon.

Interstellaire kometen zijn ijzige objecten die rond een andere ster dan de zon zijn ontstaan en zo af en toe ons zonnestelsel doorkruisen. ‘Het zijn als het ware fossielen van een planeetvormingsproces dat zich heel ver van ons vandaan heeft afgespeeld, maar dat we nu van veel dichterbij kunnen onderzoeken,’ zegt astronoom Cyrielle Opitom, onderzoeker aan de Universiteit van Edinburgh in het Verenigd Koninkrijk. Samen met Jean Manfroid en Damien Hutsemékers van de Universiteit van Luik, België, leidde Opitom een onderzoek naar 3I/ATLAS dat vandaag in het vakblad Nature Astronomy is gepubliceerd.

Na 1I/ʻOumuamua en 2I/Borisov is 3I/ATLAS het derde interstellaire object dat ooit is ontdekt. Het object werd opgemerkt toen het de zon naderde en verbleef lang genoeg in ons zonnestelsel om astronomen de kans te geven om het grondig te bestuderen. Waar het heel moeilijk was om de samenstelling van de eerste twee interstellaire objecten te meten – bij het eerste detecteerden astronomen geen gas en het tweede was te zwak – was dat bij 3I/ATLAS niet het geval. Dankzij de ongekende helderheid van het object konden Opitom, Manfroid, Hutsemékers en hun team de isotopenverhoudingen van de komeet meten: de relatieve hoeveelheden van verschillende vormen van één en hetzelfde element.

Met behulp van het UVES-instrument van ESO’s VLT heeft het team de onderlinge verhoudingen gemeten van koolstof- en stikstof-isotopen gemeten in cyanidemoleculen die in het gas rondom de komeet aanwezig zijn. Van deze verhoudingen is bekend dat ze een goede indicator zijn voor de oorsprong van een komeet, aangezien ze zeer gevoelig zijn voor de fysische omstandigheden in de omgeving waarin de komeet is ontstaan, en naar verwachting niet al te zeer zullen veranderen tijdens de reis van de komeet door de ruimte.

‘Anders dan kometen uit ons zonnestelsel vertoont deze interstellaire bezoeker ongewoon hoge isotopenverhoudingen van koolstof en stikstof’, legt Aravind Krishnakumar, onderzoeker aan de Universiteit van Luik en medeauteur van de nieuwe studie, uit. Vergelijkbaar onderzoek onderzoek onder leiding van Martin Cordiner van het NASA Goddard Space Flight Center in de VS, dat vorige maand in Nature is gepubliceerd, kwam tot een vergelijkbare isotopenverhouding van koolstof, evenals verhoogde concentraties van deuterium, ook wel ‘zware waterstof’ genoemd [1]. Bij dit onderzoek is gebruik gemaakt van gegevens van de Webb-ruimtetelescoop, een gezamenlijk project van de ruimteagentschappen van de VS, Europa en Canada.

Al met al wijzen de bevindingen van het team van Opitom erop dat de komeet waarschijnlijk is ontstaan in de omgeving van een oude ster met een laag metaalgehalte: een ster die weinig elementen bevat die zwaarder zijn dan helium. Aangenomen wordt dat zulke sterren zijn ontstaan toen het heelal veel jonger was dan nu en minder chemisch verrijkt. Daarom vermoedt het team dat 3I/ATLAS is ontstaan rond een ster die veel ouder is dan de zon.

‘3I/ATLAS biedt een geweldige kans om de samenstelling van een ander planetenstelsel te onderzoeken – een stelsel dat al lang voor onze zon en ons zonnestelsel bestond’, zegt coauteur Rosemary Dorsey, onderzoeker aan de Universiteit van Helsinki in Finland. Uit de bevindingen van de verschillende onderzoeksteams blijkt dat 3I/ATLAS meer dan twee keer zo oud is als de zon.

Omdat 3I/ATLAS zich van de zon verwijdert en steeds zwakker wordt, lopen ook de waarnemingen met de VLT ten einde. Maar met de toekomstige Extremely Large Telescope (ELT) van ESO zullen soortgelijke metingen kunnen worden uitgevoerd voor toekomstige interstellaire objecten, waaronder objecten die minder helder zijn dan 3I/ATLAS. ‘Het onderzoek naar interstellaire objecten is nog erg nieuw, en we weten eigenlijk niet goed wat we kunnen verwachten. Elke keer als er een nieuw object wordt ontdekt, staan ons nieuwe verrassingen te wachten’, concludeert Opitom.

Noten

[1] Een team onder leiding van Salazar-Manzano en Paneque-Carreño heeft met behulp van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) – waar ESO partner in is – deuteriumhoudend oftewel halfzwaar) water in 3I/ATLAS gemeten. Het team ontdekte ook dat de concentraties van dit type water hoger waren dan die in kometen in ons zonnestelsel.

Meer informatie

De resultaten van dit onderzoek staan beschreven in een artikel dat binnenkort in Nature Astronomy verschijnt (doi: xxxx).

Het team bestaat uit C. Opitom (Astronomisch Instituut van de Universiteit van Edinburgh en de Koninklijke Sterrenwacht, VK [Edinburgh]), J. Manfroid (STAR-instituut, Universiteit van Luik, België [STAR]), D. Hutsemékers (STAR), E. Jehin (STAR), M. M. Knight (Volgenau-afdeling Natuurkunde, United States Naval Academy, Annapolis, MD, VS), K. Aravind (STAR), L. Ferellec (Faculteit Wetenschappen en Techniek, Northumbria University, Newcastle, VK), D. Bodewits (Afdeling Natuurkunde, Edmund C. Leach Science Center, Auburn University, AL, VS), V. V. Guzmán (Instituto de Astrofísica, Pontificia Universidad Católica de Chile, Santiago, Chili), M. Cordiner (Afdeling Natuurkunde, Catholic University of America, Washington, DC, VS en Astrochemistry Laboratory, NASA Goddard Space Flight Center, Greenbelt, MD, VS), R. C. Dorsey (Faculteit Natuurkunde, Universiteit van Helsinki, Finland), F. La Forgia (Faculteit Natuur- en Sterrenkunde van de Universiteit van Padua, Italië), M. Lippi (INAF - Osservatorio Astrofisico di Arcetri, Firenze, Italië), B.P. Murphy (Edinburgh), C. Snodgrass (Edinburgh).

De Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) stelt wetenschappers van over de hele wereld in staat om de geheimen van het heelal te ontdekken, ten bate van iedereen. Wij ontwerpen, bouwen en exploiteren observatoria van wereldklasse die door astronomen worden gebruikt om spannende vragen te beantwoorden en de fascinatie voor astronomie te verspreiden, en bevorderen internationale samenwerking op het gebied van de astronomie. ESO, in 1962 opgericht als intergouvernementele organisatie, wordt inmiddels gedragen door 16 lidstaten (België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Ierland, Italië, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Spanje, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland) en door het gastland Chili, met Australië als strategische partner. Het hoofdkwartier van de ESO en haar bezoekerscentrum en planetarium, de ESO Supernova, zijn gevestigd nabij München in Duitsland, maar onze telescopen staan opgesteld in de Chileense Atacama-woestijn – een prachtige plek met unieke omstandigheden voor het doen van hemelwaarnemingen. ESO exploiteert drie waarnemingslocaties: La Silla, Paranal en Chajnantor. Op Paranal staan ESO’s Very Large Telescope en Very Large Telescope Interferometer, evenals surveytelescopen zoals VISTA. Ook zal ESO op Paranal de Cherenkov Telescope Array South huisvesten en exploiteren – ’s werelds grootste en gevoeligste observatorium van gammastraling. Samen met internationale partners beheert ESO APEX en ALMA op Chajnantor, twee faciliteiten die de hemel waarnemen in het millimeter- en submillimetergebied. Op Cerro Armazones, nabij Paranal, bouwen wij ‘het grootste oog ter wereld’ – ESO’s Extremely Large Telescope. Vanuit onze kantoren in Santiago, Chili, ondersteunen wij onze activiteiten in het gastland en werken wij samen met Chileense partners en de Chileense samenleving.

Links

• Onderzoeksartikel
• Foto's van de VLT
• Lees meer over ESO’s Extremely Large Telescope op onze speciale website en in de persmap
• Voor journalisten: abonneer je op persberichten onder embargo in je eigen taal
• Voor wetenschappers: heb je een verhaal? Promoot je onderzoek

Contact

Cyrielle Opitom
School of Physics and Astronomy, University of Edinburgh
Edinburgh, United Kingdom
Tel: +44 (0)131 668 8350
E-mail: copi@roe.ac.uk

Aravind Krishnakumar
Space sciences, Technologies & Astrophysics Research (STAR) Institute, University of Liège
Liège, Belgium
E-mail: aravind139@gmail.com

Rosemary Dorsey
University of Helsinki
Helsinki, Finland
E-mail: rosemary.dorsey@helsinki.fi

Bárbara Ferreira
ESO Media Manager
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
Mobiel: +49 151 241 664 00
E-mail: press@eso.org

Marieke Baan (Perscontact Nederland)
ESO Science Outreach Network en NOVA Informatie Centrum
Tel: +31(0)20-5257480
E-mail: eson-netherlands@eso.org

Connect with ESO on social media