Пустината Атакама во Северно Чиле е познато по темните ноќни неба,
во чија слава може да се ужива, благодарение на отсуството на светлинско загадување.
Но дури и најтемното ноќно небо и целосно темно.
Астрономите во опсерваториите на ЕЅО често се среќаваат со природен светлински феномен над телескопите на ЕЅО
познат како зодијакална светлина.
Ова е ESOcast!
Врвна наука и животот зад сцените во ЕЅО, Европската Јужна Опсерваторија.
Ја истражуваме крајната граница со нашиот домачин, Доктор Џ, познат како Доктор Џо Лиск.
Здраво и добредојдовте во уште една епизода од ESOcast!
Опсерваториите на ЕЅО се неверојатно темни места
кои на ноќ без Месечина вообичаено се осветлени единствено од
слабата светлина која доаѓа од милионите ѕвезди од Млечниот пат.
Но, постојат други бројни фенимени
кои можат да се видат на небото над телескопите.
Во овие влегуваат, на пример, светењето во воздухот,
како и повремената појава на црвените виленици над бурите кои беснеат во далечината.
Навечер, особено по зајдисонце или пред изгрејсонце,
овој блед столб од светлина се појавува на ноќното небо,
над хоризонтот, издолжувајќи се во вертикален правец.
Овој сјај е познат како зодијакална светлина.
Кратко по заоѓањето на Сонцето, со појавувањето на ѕвездите на небото,
првиот знак на зодијакалната светлина станува приметлив.
Со паѓањето на темнината над пустината, оваа светлина станува повеќе изразена
и може да се види како сјаен столб од светлина кој се издига над хоризонтот.
Овој сјаен столб ја следи ѕвездената позадина преку небото,
за на крај да исчезне под хоризонтот како што Земјата ротира околу сопствената оска.
Дури и кога најсјајниот дел од зодијалната светлина ќе се спушти под хоризонтот,
неговите траги се сеуште видливи.
Иако сега личи на исклучително блед мост кој станува посјаен во раните утрински часови,
пред почетокот на денот.
Изворот на зодијакалната светлина потекнува од внатрешниот дел на Соларниот систем.
Сонцето е опколено со мали зрнца на лед и прашина,
кои постојано се заменуваат со топењето на ледените комети и судирањето на астероидите.
Овие зрнца се распределени во рамките на дискот во кој се сместени планетите.
Погледнат од Земјата, овој диск изгледа како тесен пат преку небото,
наречен еклиптичен, бидејќи Сонцето, Месечината и планетите изгледаат како да го следат на ноќното небо.
Зодијакалната светлина се создава кога светлината која доаѓа од Сонцето се распрскува од честичките во овој диск
во правец на Земјата.
Погледнат од Земјата, ова создава илузија на континуиран сноп од светлина долж еклипсата,
кој станува блед кога гледаме подалеку од Сонцето.
Соѕвездието Зодијак лежи долж еклипсата
и токму поради тоа оваа светлина ја нарекуваме зодијакална.
Долж еклипсата, високо на небото, може да се појави сноп светлина во форма на овал,
познат како кгегеншајн или онтра - сјај.
Именувано по германскиот истражувач Александар вон Хамболт,
овој феномен се создава кога светлината се распрскува назад од меѓу - планетарните честички на прашина.
Може да се види во точката која се наоѓа спротивно од Сонцето.
Сличен феномен може да се види и на Земјата.
Кога со грбот ќе се свртиме кон Сонцето во магловито време,
ореол од светлина наречен слава, се создава околу нашата сенка на земјата.
Феноменот на зодијакална светлина изгледа дека за прв пат бил истражен кон крајот на 17 век,
од италијанскиот астроном Џовани Касини и швајцарскиот математичар Никола Фатио де Дулие.
Тие биле целосно запрепастени со оваа светлина на ноќното небо и во тоа време,
постоело мало светлинско загадување и за нив било лесно
да го набљудуваат овој феномен, дури и од градовите.
Современите набљудувања покажале
дека Соларниот систем можеби не е единствениот во кој постои зодијакална светлина.
Податоците од Многу Големиот Телескоп на ЕЅО во опсерваторијата Паранал
има откриено голем број на планетарни системи кои се заградени од меѓу - планетарна прашина.
Зодијакалната светлина е навистина фотегенична појава
и не е изненадување дека истата стана популарен предмет на истражување на фотографите во пустината Атакама.
Фактот дека таа е позната во опсерваториите на ЕЅО
е показател за тоа колку невообичаено добри се условите на набљдување на овие места.
Ова е Доктор Џ, одјавувајќи се од ESOcast! Придружете ни се следниот пат во друга космичка авантура.
Транскрипција на ЕЅО; Превод на Андреј Стојчевски.