Şil'nin Atacama çölünün derinliklerinde, aysız bir gecede ESO'nun La Silla Gözlemevi.
Gece çok karanlık olmalı —ancak tuhaf yeşil ve kırmızı renklerin gökyüzünde parıldadığı görülebilir.
Bu gizemli parıltılar da ne acaba? Ve neden daha sık gerçekleştiği görünüyor?
Bu bir ESOcast'dir! ESO, Avrupa Güney Gözlemevi'nin perde arkasındaki ileri bilim ve yaşam.
Güneş Dünyanın atmosferine çok farklı dalgaboylarında ışınımı sürekli yağdırmaktadır.
Güneş'in morötesi ışığı gündüz vakti oksijen ve azot moleküllerini bozar
ve bu da karmaşık kimyasal tepkimeleri tetikler. Sonuç olarak ozon gibi yeni moleküller oluşur.
Gece çöktüğü zaman ise, bu moleküllerin bazıları onların ışımalarına neden olan
daha ileri tepkime ve çarpışmalarda yer alır. Bu süreç kemilüminesans, kimyasal ışıldama olarak bilinir.
Sonuç gece gökyüzünde gök aydınlığı diye isimlendirilen esrarengiz bir parıldama olarak görülür.
Çıplak göz için bu gök aydınlığının renkleri görünür değildir
ancak duyarlı geniş-açılı fotoğraflar bu olayın hoş yeşil ve kırmızımsı belirtilerini göstermektedir.
Bazen gök aydınlığının ufukta belli belirsiz bir renk izi olduğu görünür
ancak değişen renkli şekillerin bir sergisi de olabilir.
Gök aydınlığının yeşil katmanı yerin üstünde yaklaşık 100 kilometre uzanır.
İşte Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan görülüyor.
Ancak 150'den 300 km'ye varan yüksekliklerde çok daha sönük kırmızımsı bir tonda ışıldayan hava da var.
Gök aydınlığının uzantısı, rengi ve parlaklığı zaman ve yere göre değişir,
ve birçok farklı unsurdan etkilenir. Mesela, kırmızı parlama gecenin başlangıcında
en parlak olmaya eğilimlidir. Geceyarısı civarı ve sonrasında ise çok zayıf olabilir.
Ve Cerro Paranal, VLT'nin evi, Güney Atlantik Anomalisi olarak bilinen bölgenin altında yer almaktadır.
Burada, parçacıkların yüzeye ulaşmasını engelleyen Dünya'nın koruyucu manyetik alanı
azalır ve Güneş'ten gelen daha fazla parçacık atmosfere çarpar.
Bu daha parlak gök aydınlığına sebep olabilir.
Gök aydınlığı, kütleçekim dalgaları denilen garip oluşumlarda görünebilir.
Onlar yükseklikle hava inceldikçe parlayabilen yükselen hava basınç katmanları tarafından oluşur.
Gök aydınlığına sebep olan şeyin ne olduğunu anlıyoruz ancak geçen beş yıl içinde
Şili'de ESO yerleşkelerinde çekilen fotoğraflarda neden daha ve daha fazla görüyoruz?
Gök aydınlığı daha mı çok yaygın oluyor?
Hava modellerindeki bazı küresel değişimler yüzünden oluyor olabilir mi?
Cevap net değil.
Son yıllarda dijital fotoğraf makinelerindeki hızlı gelişim rol oynuyor gibi görünüyor,
ki gece gökyüzünde daha sönük detayların daha sık alınmasını sağlıyor.
Ancak özdeş kameralar yalnızca birkaç hafta arayla çarpıcı biçimde farklı gökleri açığa çıkardı.
Gök aydınlığı Güneş'ten yayınlanan morötesi ışınım tarafından tetiklendiğinden dolayı,
Güneş etkinliğindeki değişimler gök aydınlığının parlaklığında büyük bir darbeye sebep olabilir.
Güneş'in düşük ve yüksek etkinlik dönemleri arasında 11 yıllık bir döngüsü vardır ve Güneş son yıllarda aktifti.
Öyle görünüyor ki bu, gök aydınlığının son zamanlardaki artışın temel sebebi.
Daha duyarlı dijital fotoğrafçılığa rastlayan en son günlerdeki yüksek güneş etkinliği döngüsü,
bu garip olguya dair ilk detaylı bakışımızı sağlamaktadır.
Gök aydınlığı güzel ve fotojenik olabilir, ancak bu ayrıca bilimsel gözlemleri etkiler.
Gök aydınlığının belirli türleri, gök aydınlığı yapıları pozlar arasında taşındığı için
VISTA teleskopundan alınan yakın-kızılötesi görüntülerde arkaplan desenlerine sebep olur.
Öyle ya da böyle, bu, ESO yerleşkeleri üzerinde göksel ekranın bir özelliğidir.
Gezegenin en karanlık bölgelerinden birinde bile, gökyüzü asla tamamen karanlık değildir!
Transkripsiyon: ESO; Çeviri: Görkem Koray Öz