Dzisiaj, podczas międzynarodowej konferencji na temat egzoplanet,
zespół, który zbudował spektrograf dla 3,6-metrowego teleskopu ESO,
High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher, bardziej znany jako HARPS,
ogłosił niesamowite odkrycie ponad 30 nowych planet pozasłonecznych,
ugruntowując pozycję HARPS-a jako głównego łowcy egzoplanet na świecie.
To jest ESOcast!
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym.
Eksplorujemy granice kosmosu z naszym gościem dr J., a.k.a. dr Joe Liske.
Cześć, witam w ESOcast.
W tym odcinku mamy kolejne wielkie odkrycie planet pozasłonecznych z Obserwatorium ESO La Silla.
I nie mówimy tutaj wcale o jednej planecie, a o ponad 30!
To mnóstwo egzoplanet!
Wliczając najnowsze wyniki, dane z HARPS-a doprowadziły do odkrycia
ponad 75 planet pozasłonecznych w 30 różnych układach planetarnych.
W szczególności, dzięki zadziwiającej precyzji, poszukiwania małych planet,
o masie kilka razy takiej jak masa Ziemi - zwanych superziemiami, albo planetami podobnymi do Neptuna -
doznały znacznego przyspieszenia.
HARPS umożliwił odkrycie 24 z 28 znanych planet o masach poniżej 20 mas Ziemi.
Podobnie jak w przypadku wcześniej odkrytych zuperziem, większość nowych małomasywnych kandydatek znajduje się układach wieloplanetarnych,
z nawet pięcioma planetami na system.
W 1999 roku ESO ogłosiło konkurs na budowę niezwykle precyzyjnego spektrografu dużej rozdzielczości
dla 3,6-metrowego teleskopu ESO w La Silla w Chile.
Michel Mayor z Obserwatorium Genewskiego kierował konsorcjum, które zbudowało HARPS-a,
zainstalowanego w 2003 roku. Wkrótce był w stanie mierzyć ruchy gwiazd w tę i z powrotem
poprzez wykrywanie niewielkich zmian w prędkościach radialnych gwiazd na poziomie 3,5 km/h, czyli tempa spacerującej osoby.
Taka precyzja jest kluczowa dla odkrywania egzoplanet.
Metoda prędkość radialnych, która wykrywa niewielkie zmiany w prędkości radialnej gwiazdy,
gdy ta lekko "tańczy" pod wpływem grawitacyjnego przyciągania od niewidocznej egzoplanety,
jest najbardziej skutecznym sposobem poszukiwania planet pozasłonecznych.
W zamian za zbudowanie instrumentu, konsorcjum HARPS otrzymało 100 nocy obserwacyjnych rocznie przez okres pięciu lat.
Czas ten został wykorzystany na przeprowadzenie jednego z najbardziej ambitnych poszukiwań egzoplanet wykonanych do tej pory na świecie.
Zmierzono prędkości radialne setek gwiazd, które mogą posiadać układy planetarne.
Projekt wkrótce okazał się sukcesem.
Uzywając HARPS-a zespół Mayora odkrył m.in. pierwszą superziemię w pobliżu Mu Arae,
trzy neptuny koło HD 69830,
Gliese 581 d - pierwszą planetę pozasłoneczną w strefie nadającej się do zamieszkania koło małej gwiazdy;
a także najmniej masywną egzoplanetę znalezioną do tej pory wokół normalnej gwiazdy: Gliese 581 e.
Ostatnio zespół znalazł świat być może pokryty lawą, o gęstości podobnej do ziemskiej.
Obserwacje te dały astronomom dobry obraz różnorodności systemów planetarnych
i pomogły w zrozumieniu w jaki sposób mogą się one formować.
Konsorcjum HARPS bardzo starannie dobierało swoje cele obserwacji,
z kilkoma podprogramami skierowanymi na poszukiwanie planet wokół gwiazd podobnych do Słońca.
małomasywnych karłów, czy gwiazd o niższej zawartości metali niż Słońce.
Mimo, że sądzono, że planety olbrzymy nie mogą powstawać w pobliżu małomasywnych gwiazd,
zespół HARPS-a znalazł kilka takich przypadków.
Liczba znanych egzoplanet w pobliżu małomasywnych gwiazd - tzw. karłów typu M -
dramatycznie wzrosła, obejmując nowe kandydatki na superziemie.
Mimo, że pierwsza faza programu obserwacyjnego jest już oficjalnie zakończona,
rozpoczęły się dwa nowe projekty.
Zespół ciągle spodziewa się dokonać nowych odkryć w danych z pierwszych pięciu lat.
Bez wątpienia HARPS nadal będzie przewodzić na polu odkryć planet pozasłonecznych,
w szczególności przesuwając się w stronę wykrywania planet ziemiopodobnych.
Tutaj dr J, kończę ESOcast.
Odwiedźcie mnie ponownie w kolejnej kosmicznej przygodzie.
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.
Tłumaczenie: Krzysztof Czart